Türkiye'de Patent Pratiği
Türkiye'deki bir patent dosyası, birçok başvuru sahibinin düşündüğünden daha fazla usulî hareket alanı sunar.
Türkiye'de patent verilmesi süreci yalnızca başvuru, araştırma, inceleme ve yıllık ücret tarihlerinden ibaret değildir. Sistem; kaçırılmış bir işlemi telafi etmeye, koruma yolunu değiştirmeye, erken bir teknik görüş almaya, ikinci bir istem stratejisini korumaya veya yıllık ücretin ödenmemesinden sonra verilmiş bir hakkı yeniden yürürlüğe koymaya yarayan usulî araçlar içerir.
Bu araçları dört soruyu gözeterek kullanıyoruz: Hangi hak hâlâ geri kazanılabilir? Hangi işlem hızlandırılabilir? Hangi yol değiştirilebilir? Bir sonraki usulî imkân kapanmadan önce ne korunmalıdır?
Başvuru sahibi açısından: Kaçırılan her tarih hakkın kaybı anlamına gelmez; derdest bir başvuru da her zaman tek bir usul yoluna kilitlenmiş değildir.
Bir süreyi kaçırdınız mı?
Başvuru hâlâ kurtarılabilir olabilir.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 107. maddesi, patent başvurusuna ilişkin birçok sürenin kaçırılması hâlinde işlemlerin devam ettirilmesine imkân verir. Kanuni şartlar sağlanıyorsa başvuru sahibi, sürenin kaçırılmasının sonucunun bildirilmesinden itibaren iki ay içinde, öngörülen ücretle ve yerine getirilmeyen işlemle birlikte işlemlerin devam ettirilmesini talep edebilir.
- İşlemlerin devam ettirilmesi her durumda mümkün değildir; Kanun, yıllık ücret için tanınan telafi süresi ile rüçhan süresi dâhil bazı süreleri kapsam dışında bırakır.
- Hak kaybı, koşulların gerektirdiği özen gösterilmiş olmasına rağmen meydana gelmişse, sebebin ortadan kalkmasından itibaren iki aylık ve kaçırılan sürenin sona ermesinden itibaren mutlak bir yıllık süreye tabi olmak üzere hakların yeniden tesisi ayrı bir yol sağlayabilir.
- Hakların yeniden tesisi üçüncü kişilerin durumunu etkileyebilir: Hak kaybı döneminde buluşu iyiniyetle kullanmaya başlayan kişi, sınırlı bir kullanmaya devam hakkına sahip olabilir.
Ek ücretli süre de dâhil yıllık ücreti kaçırdınız mı?
Kanunda yine de geri dönüş yolu bulunabilir.
Normal vadesinde ödenmeyen yıllık ücret, izleyen altı ay içinde ek ücretle ödenebilir. Bu süre de kaçırılırsa patent hakkı yıllık ücretin vade tarihi itibarıyla geçmişe etkili olarak sona erer; ancak Kanun, sona erme bildiriminden sonra ilave bir telafi süresi öngörür.
- Telafi ücretinin bildirimden itibaren iki ay içinde ödenmesi, patenti ödeme tarihinden itibaren yeniden geçerli kılabilir.
- Sona erme bildiriminin de kaçırılan vade tarihinden başlayan kanuni bir yıllık süre içinde yapılması gerekir.
- Yeniden geçerlilik, üçüncü kişilerin arada edindiği hakları ortadan kaldırmaz. Dolayısıyla geri kazanım sicil sorununu çözer; ancak hakkın ileri sürülebileceği alanı bütünüyle eski hâline getirmeyebilir.
Erken bir teknik değerlendirmeye mi ihtiyacınız var?
Türkiye'de hızlandırılmış araştırma yolu vardır.
TÜRKPATENT, tüm teknoloji ve IPC alanlarındaki patent başvuruları için acil araştırma mekanizması yürütmektedir. Ek ücret ödenmek kaydıyla acil araştırma talebi, olağan araştırma talebiyle birlikte veya daha sonra yapılabilir.
- Şekli eksikliği bulunmayan başvurularda acil araştırma raporunun talep tarihinden itibaren en geç altı ay içinde düzenlenmesi hedeflenir; şekli eksiklik varsa süre bu eksikliklerin giderilmesinden itibaren başlar.
- TÜRKPATENT raporu altı aylık süre içinde düzenlemezse başvuru sahibi acil araştırma talebini geri çekerek acil araştırma ücretinin iadesini isteyebilir.
- Erken bir önceki teknik araştırmasının olağan sırayı beklemekten ticari açıdan daha değerli olduğu yabancı ülke başvuruları, finansman, lisanslama veya ürün kararları öncesinde bu araç yararlı olabilir.
Korumanın daha erken sonuç doğurmasını mı istiyorsunuz?
Yayım zamanı başlı başına stratejik bir karardır.
Türkiye'de bir patent başvurusu normal olarak başvuru veya rüçhan tarihinden itibaren on sekiz ay sonra yayımlanır; ancak başvuru sahibi erken yayım talep edebilir. Yayım geçici korumayı başlatır. Ayrıca Kanun, ihlal ettiği ileri sürülen kişinin başvuru ve kapsamı hakkında bilgilendirilmiş olması hâlinde, yayımdan önce de koruma tanır.
- Erken yayım, hakkın daha erken ileri sürülmesini destekleyebilir.
- Ancak yayım, başvuruyla ilgili seçenekleri de değiştirir: Yayımlanmamış olup geri çekilen, geri çekilmiş sayılan veya reddedilen bir başvuru, kural olarak aynı buluş için yeniden yapılabilir; başvuru yayımlandıktan sonra geri çekilirse bu yeniden başvuru yolu artık kullanılamaz.
- Bu nedenle hız, kendiliğinden varsayılan seçenek olarak değil, ticari bir gerekçeyle tercih edilmelidir.
Araştırma raporu dosyanın yönünü değiştirdi mi?
Başvuru hâlâ bir hazırlama fırsatıdır.
TÜRKPATENT nezdindeki işlemler devam ettiği sürece, yapılan değişiklik başvurunun ilk hâlinin kapsamını aşmamak kaydıyla Türkiye'deki patent başvurusu değiştirilebilir. Böylece her sınırlamanın inceleme uzmanı tarafından talep edilmesi beklenmeden süreç proaktif biçimde yönetilebilir.
- Araştırma raporunun düzenlenmesine engel olan araştırma aşamasındaki itiraza, kanuni cevap süresi içinde görüş ve/veya değişikliklerle karşılık verilebilir.
- Bu nedenle araştırma raporu stratejik bir kontrol noktasıdır: Esasa ilişkin inceleme gelişmeden önce istemler, açıklanan en güçlü pozisyonla uyumlu hâle getirilebilir.
- EPO nezdinde önem taşıyan ilk açıklamaya bağlılık burada da merkezîdir: Değişiklik imkânı, ancak başvuru tarihinde oluşturulan dayanak kadar güçlüdür.
Kaç inceleme turu vardır?
İnceleme süreci bilinçli biçimde sınırlıdır.
İnceleme talebinden sonra TÜRKPATENT, başvurunun mevzuata uygun olmadığı kanaatindeyse görüş ve değişiklik sunulmasını isteyebilir. Bu esasa ilişkin bildirimler tekrarlanabilir; ancak Kanun bunları en fazla üç bildirimle sınırlar.
- Dolayısıyla her inceleme bildirimi, sınırlı usulî hareket alanının bir bölümünü tüketir.
- Bir cevap yalnızca sorunu ertelememeli; hangi hususun savunulacağına, hangisinin değiştirileceğine ve hangi alternatif kapsamın korunacağına karar vermelidir.
- Patent verilmesi ancak nihai bir değişiklikten sonra mümkünse Kanun, gerekli değişikliğin yapılması için ayrıca iki aylık süre tanır.
İkinci bir istem stratejisine mi ihtiyacınız var?
İradi bölünmüş başvuru için buluş bütünlüğü itirazı gerekmez.
Kanun, bölünmüş başvurulara yalnızca buluş bütünlüğü bulunmadığı ileri sürüldüğünde değil; ana başvuru derdestken ve ilk açıklanan içeriğin sınırları içinde kalmak kaydıyla başvuru sahibinin talebi üzerine de izin verir.
- Bölünmüş başvuru, ilk başvurunun başvuru tarihini ve varsa rüçhanını korur.
- Bölünmüş başvuruyla bağlantılı geçmiş yıllık ücretlerin, başvuru yapılırken ödenmesi gerekir.
- Bu yol; ticari açıdan farklı uygulama biçimleri, rakiplere yönelik istemler veya ana dosyaya sıkıştırılmaması gereken bir istem mimarisi için yararlıdır.
Patent artık doğru koruma aracı değil mi?
Koruma yolu hâlâ değiştirilebilir.
Derdest bir patent başvurusu faydalı model başvurusuna dönüştürülebilir. Buna karşılık faydalı model başvurusu da araştırma raporunun bildiriminden sonra öngörülen süre içinde patent başvurusuna dönüştürülebilir.
- Yönetmelik, patentten faydalı modele dönüşüm için son noktayı, son inceleme bildirimine cevap verme süresinin bitimi olarak belirler.
- Kabul edilen dönüşümde rüçhan korunur.
- Dönüşüm sınırsız bir geçiş değildir: Dönüştürülen başvuru yeniden önceki türe dönüştürülemez.
Başvurudan sonra buluşu geliştirdiniz mi?
Türkiye'de hâlen ek patent yolu bulunmaktadır.
Kanun, derdest ana patent başvurusunun konusuyla bütünlük içinde kalan geliştirme ve iyileştirmeler için ek patent kurumunu korumaktadır. Ek patent başvurusu, ana patentin verilmesi kararının yayımına kadar yapılabilir.
- Kanundaki özel hüküm uyarınca ana başvuru, ek patent bakımından buluş basamağı değerlendirmesinde önceki teknik olarak dikkate alınmaz.
- Ek başvuru veya ek patent bu statüyü koruduğu sürece ayrıca yıllık ücret ödenmez.
- Ek patent bağımsız patent başvurusuna dönüştürülebilir; kanuni dönüşüm hükümleri, ana dosyanın belirli hâllerde ortadan kalkması durumunda da ek başvuruyu korur.
Patent verildi mi?
İnceleme süreci henüz sona ermemiş olabilir.
Türkiye'de patent verilmesi kararının yayımından itibaren altı aylık bir patent sonrası itiraz süresi vardır. İtiraz gerekçeleri arasında patent verilebilirlik şartlarının bulunmaması, açıklamanın yetersizliği ve başvurunun ilk kapsamını aşan konu yer alır.
- Patent sahibi itiraz sırasında görüş ve değişiklik sunabilir.
- TÜRKPATENT patenti verildiği şekliyle devam ettirebilir, değiştirilmiş hâliyle devam ettirebilir veya hükümsüz kılabilir.
- Bu nedenle patent verilmesi stratejisi yalnızca kabulü değil, patent verildikten sonraki ilk altı ayda ayakta kalabilecek istem takımını da öngörmelidir.
Patent kullanılmıyor mu?
Başlıca risk kendiliğinden iptal değil, zorunlu lisanstır.
Patent konusu buluş kullanma yükümlülüğüne tabidir. İlgili süre, patent verilmesi kararının yayımından itibaren üç yıl ile başvuru tarihinden itibaren dört yıldan daha geç sona erenidir. Piyasa koşulları ve patent sahibinin kontrolü dışındaki durumlar değerlendirmede dikkate alınır.
- Yönetmelik; objektif lisanslama, standartlara uygunluk ve patent sahibinin kontrolü dışındaki diğer teknik, ekonomik veya hukuki engelleri kullanmama bakımından muhtemel haklı sebepler olarak kabul eder.
- Patentin kullanıldığına veya kullanılamadığına ilişkin beyan, ilgili süre içinde TÜRKPATENT'e sunulur; sicile kaydedilir ve yayımlanır.
- Patent konusu buluşu kullanmamak, ciddi ve gerçek kullanma hazırlıkları yapmamak veya ulusal pazar ihtiyacını karşılamamak, kanuni süre sona erdikten sonra patenti zorunlu lisans talebine açık hâle getirebilir.
Devir veya lisans işlemi tamamlandı mı?
Sicile kayıt yalnızca idarî bir formalite değildir.
Türkiye'deki patent başvurusu veya patenti etkileyen devir, lisans ve diğer işlemler, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı sicile kayıt tarihinden itibaren hüküm doğurur. Usulüne uygun kaydedilmeyen patent hakları bu kişilere karşı ileri sürülemeyebilir.
- Bu nedenle sicile kayıt, sonradan düşünülecek idarî bir işlem değil, işlemin kapanışının parçası olmalıdır.
- Aynı yaklaşım, patent portföyünün finansman, şirket devralması veya grup içi yeniden yapılanma kapsamında devrinde de geçerlidir.
- Patent korumasını ileri süren hak sahibi, ilgili başvuru veya patent numarasını da belirtmelidir.
Para · Zaman · Yol · Geri Kazanım
Para
- Yıllık ücret için ek süre ve telafi
- Ek patentte yıllık ücret tasarrufu
- Ücretleri gözeten usul tercihleri
Zaman
- Acil araştırma
- Erken yayım
- Sınırlı inceleme turları
Yol
- İradi bölünmüş başvuru
- Patent ↔ faydalı model dönüşümü
- Ek patent stratejisi
Geri Kazanım
- İşlemlerin devam ettirilmesi
- Hakların yeniden tesisi
- Yıllık ücret sonrasında yeniden geçerlilik
Türkiye'deki bir patent dosyası yalnızca izlenmemeli, yönetilmelidir.
En değerli usulî hamle çoğu zaman küçüktür: süresinde yapılmış bir devam talebi, olağan ek süreden sonra telafi edilen yıllık ücret, ticari karardan önce alınan erken araştırma raporu, ana başvuru kapanmadan yapılan bölünmüş başvuru veya mevcut yol ortadan kalkmadan seçilen bir dönüşüm.
Türkiye'deki patent verilmesi sürecini yalnızca sürelerin idaresi olarak değil, bu tercihlerin yönetimi olarak ele alıyoruz.